محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

428

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت در مزرعهء ملك همه تخم دعا كشت * شاخ ستم و ظلم و تعدى همه بخشود و يكى از اكابر نيز فرمايد : بيت من آنم كه طبع ثنا گسترم * بسرواد كشت ثنايت خشود سرواد شعر باشد و در مقام خود مىآيد . خليد - بمعنى چيزى در جايى سپوخت باشد چنان كه ريش شود . شمس فخرى گويد : بيت گردن حساد را گرز گرانش شكست * ديدهء بد خواه را نوك سنانش خليد خبايد - [ بفتح خاء و ياى حطى و بعد از خاء باى موحده ] بمعنى خايد باشد . شمس فخرى گويد : بيت از آن كردست محنت تيز دندان * كه حلق « 1 » دشمنانت را خبايد خرشاد - [ بضم خاء و سكون راء مهمله ] آفتاب باشد كه حالا خورشيد مىگويند . مثالش حكيم روحانى گويد : بيت گشته از فيض تابش خرشاد * كوه و در سبز و بوم و بر آباد خاد - غليواژ باشد . مثالش ظهير فاريابى گويد : بيت هنر نهفته چو عنقا بماند ز آنكه نماند * كسى كه باز شناسد هماى را از خاد و او را زغن و گوشت ربا نيز گويند « 21 » . خم ندهد - يعنى دفع و رد نكند . مثالش حكيم انورى گويد : بيت شاهى كه چو كردند قران بيلك و دستش * البته كمان خم ندهد حكم قران را « 2 » خويد - [ به وزن ديد ] جو سبز باشد « 22 » . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت هر كه مزروع خود بخورد خويد * وقت خرمنش خوشه بايد چيد و [ به وزن ديد ] نيز آمده چنان كه حكيم ازرقى گويد : بيت ز خويد سبز نگردد همى سرون گوزن * ز لاله سرخ نگردد همى سرون غزال خراد - [ بفتح ] نام پهلوان ايرانى و در مؤيد نام پادشاهى نيز باشد كه بدانش منسوب بود . و نام آتشكده‌اى نيز باشد « 23 » . مثال اين معنى فردوسى گويد :

--> ( 1 ) « س » « الف » : خلق . ( متن از « غ » و « ب » است ) . ( 2 ) « الف » : قرانر . ( 21 ) در برهان بمعنى باز نيز هست . ( 22 ) در برهان بمعنى غله زار نيز هست . ( 23 ) در برهان بمعنى غليواج نيز هست .